♥ Жүрек – рухани әлемнің сұлтаны

  Әнес ибн Мәліктен (р.а.) риуаят етілген: Расулуллаһ (с.ғ.с.) былай деген:

«Құлдың жүрегі туралықта (истиқаматта) болмайынша, оның иманы да туралықта болмайды. Ал тілі туралықта болмайынша, жүрегі де туралықта болмайды. Жаманшылығынан көршісі аман болмаған адам жәннатқа кірмейді»
(Ахмад ибн Ханбал, Мүснәд, III, 198).

Нұғман ибн Баширден (р.а.) жеткен хадисте Алла Елшісі (с.ғ.с.):

«Біліңдер! Адам денесінде бір кесек ет бар. Ол дұрыс болса – бүкіл дене дұрыс болады; ол бұзылса – бүкіл дене бұзылады. Біліңдер! Ол – жүрек» – деген.

     ♥ Жүректің рухани мәні

  Араб тілінде садр, фуад, лубб, нуха, ал түркілік ұғымда көңіл, жүрек, тіл деп аталған «қалб» – біздің ирфандық дәстүрімізде адамның діни, рухани, ілімдік, ойлау, сезім, ахлақи және ар-ождандық өмірінің орталығы саналады. Жүрек – адамның ішкі және терең қабылдауларын қамтитын илхамдардың, мағыналардың және рухани символдардың қайнары. Адамды тек тәннен, өмірді тек дүниеден ғибрат деп түсіну қаншалықты қате болса, жүректі тек қана қан тамырларын айналдырушы ағза ретінде тану да сондай қате әрі кем түсінік. Осы себептен Құран жүректі иманның, хақиқаттың, білім мен хикметтің орталығы етіп қойған. Құран ең әуелі «табибу-л-қулуб» болған, яғни жүректердің дәрігері болған пайғамбардың жүрегіне түсті және барлық жүректердің көзін ашуды мақсат етті.

     Құранда «қалб» сөзі 131 жерде тікелей, 36 жерде жанама түрде кездеседі. Бірақ оның жүрекке берген мәнін тек сандық көрсеткішпен өлшеу мүмкін емес. Құран жүректі – білімге, сүйіспеншілікке, хикмет пен хақиқатқа сүйенген барлық «көңіл философиясының» өзегіне айналдырған.

     ♥ Пайғамбар хадистеріндегі жүрек

Сүйікті Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) хадистерінде жүрекке қатысты терең даналықтар бар. Бухари жеткізген риуаятта: барлық пайғамбарлар да қатайған, хақиқаттан перделенген жүректерді ашу, қараңғылыққа батқан жүректерге шипа тарату үшін жіберілгендігі айтылады. Осы себепті Алла Елшісіне (с.ғ.с.) берілген ең көп сипаттардың бірі – «Тәбибул-қулуб», яғни «Жүректердің дәрігері». Оның шипаға толы сөздерінің бірі:

  «Абайлаңдар! Денеде бір кесек ет бар. Ол дұрыс болса – бүкіл дене дұрыс болады; ол бұзылса – бүкіл дене бұзылады. Ол – жүрек».

     ♥ Жүрек – рухани мемлекет

Ежелгі хадис деректерінде адам денесі бір қалаға немесе мемлекетке теңеледі: шекаралары, күзетшілері, әскерлері бар мемлекетке. Сол мемлекет үнемі жау шабуылына ұшырайды. Оны сақтап қалудың жалғыз жолы – жиһад-и әкбар, яғни нәпсіге қарсы күрес.

     ♥ Жүрек – сол мемлекеттің сұлтаны.

Бұл сұлтан әлсіз де, қуатты да бола алады:

• бір ғана ашумен елін қирата алатындай әлсіз;
• бірақ ілім, иман, хикмет нұрымен бүкіл ғаламды гүлдендіре алатындай қуатты.

     ♥ Жүректің құбылмалығы

Әбу Мұса жеткізген хадисте Пайғамбарымыз (с.ғ.с.):

«Жүрекке жүрек делінуінің себебі – оның құбылмалы болуында. Оның мысалы – шөлдегі ағаштың бұтағына ілінген қауырсын сияқты: жел қайда соқса, соған қозғалады» (Ахмад ибн Ханбәл, Мүснәд).

Тағы бір хадисте:«Адам баласының жүрегі – қызған от үстінде қайнаған қазан сияқты» – деп сипаттайды.

Әбу Һурайра жеткізген риуаятта: «Жүрек – дененің сұлтаны. Оның әскерлері бар. Сұлтан жақсы болса, әскерлері де жақсы; сұлтан бұзылса, әскерлері де бұзылады…» (Абдурраззақ, Мусаннеф).

        Ғұламалардың түсіндірмелері

Имам Ғазали «Ихия» еңбегінде жүректі мемлекеттің сұлтанына теңейді.
Дене мүшелерін – сұлтанның қызметшілері, ақылды – уәзірі, нәпсіні – азық тасушысы, ашуды – күзетшісі деп сипаттайды.

Ал Хаким Тирмизи жүректі Қағбаға теңестіріп, кеудені жүректің «харам аймағы» деп атаған. Оның айтуынша, жүрекке бөгде нәрсе кірмеуі керек.

        Пайғамбарымыздың дұғасы

Умму Сәләмәдан (р.а.) сұралғанда ол: «Алла Елшісі (с.ғ.с.) ең жиі айтатын дұғасы: «Ей, жүректерді аударушы Раббым! Жүрегімді Сенің дініңде тұрақты қыл!» – болатын» – дейді. Сахабалар «Неге бұл дұғаны жиі айтасың?» дегенде, Ол (с.ғ.с.) былай жауап берген:

«Адамның жүрегі – Алланың екі саусағының арасында. Ол қалағанын туралықта ұстайды, қалағанын ауытқытады».

Содан кейін мына аятты оқыды:

«Раббымыз! Бізді тура жолға салғаннан кейін жүректерімізді ауытқыта көрме! Өз қасыңнан бізге рақым сыйла. Күмәнсіз Сен – ең көп сый берушісің»
(Әли Имран, 8).

        Қорытынды

Жүрек – адамның рухани әлемінің сұлтаны. Ол түзелсе – иман түзеледі, амал түзеледі. Ол бұзылса – бүкіл өмір бұзылады. Сондықтан әрбір мұсылманның ең үлкен міндеті – жүрегін иман нұрымен бекітіп, Алланың разылығы үшін таза ұстау.

Ей, жүректерді аударушы Алла! Жүрегімізді хақиқатта тұрақты қыл! 🤲

Проф. Док. Мехмет Гөрмез

“ҚАЛБТЫҢ ҚЫРЫҚ ҚАЗЫНАСЫ”  кітабынан